Makine Bülten

Mobilya Makineleri Sektörü

mobilya makineleri sektörü

Mobilya makineleri sektörü

Mobilya Makineleri sektörü ve Türkiye Ahşap İşleme Makineleri Üretim Sektörünün İşletme Yapısının İncelenmesi

Mobilya Makineleri Sektörü Pazar Payı %37.15 Büyüdü

mobilya makineleri sektörü

Mobilya makineleri sektörü

Ahşap işleme makineleri (AİM) üretimi, ülkemizde sanayileşmenin başladığı 1940’lı yıllardan beri mobilya makineleri ve diğer orman ürünleri endüstrisinin gelişimine paralel olarak ilerleme kaydetmiştir. Günümüzde bu alanda üretim yapan işletmelerin sayısı giderek artmakta ancak bu artış her sektörde olduğu gibi çeşitli yapısal sorunları beraberinde getirmektedir. Bu çalışmada, Türkiye’de faaliyet gösteren AİM üretim işletmelerinin yapısal özellikleri ve sektörün sorunlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla 38 sorudan oluşan bir anket çalışması yapılmıştır. Basit tesadüfi örnekleme yöntemiyle toplam 57 işletmede gerçekleştirilen anket sonucu elde edilen bulgular tablo olarak düzenlenmiş, konuya ilişkin analizler yapılmıştır. Elde edilen verilere göre işletme yapısı ve sorunları tespit edilmiş, çözüm önerilerine yer verilmiştir. Sonuç olarak, sektörde yaşanan sorunlara kalıcı çözümler bulmak amacıyla sektör temsilcileri ve devlet yetkililerinin işbirliği yapma gereği vurgulanmıştır. İşletmelere teknolojik yatırımlar sağlayacak devlet teşviklerinin yaygınlaştırılmasıyla sektör modern bir yapıya kavuşacaktır. Böylece işletmelerin ürün kalitesini arttıracağı, daha ekonomik üretim yapacağı ve yoğun rekabet ortamında başarılarını üst düzeye çıkaracağı ön görülmüştür.

INVESTIGATION OF OPERATIONAL STRUCTURE OF WOODWORKING MACHINERY MANUFACTURING SECTOR IN TURKEY

 

ABSTRACT

 

Manufacturing of woodworking machinery (MWM) has been growing in parallel to furniture and other forest products industry since 1940’s. Nowadays the number of manufacturers in this sector is growing rapidly but this growth brings various structural issues similar to every other sector. In this study, determination of structural characteristics and issues of MWM sector were aimed. For this reason, a questionnaire study comprised of 38 questions was carried out. Simple random sampling method was applied to 57 different enterprises and the results were tabulated and analyzed accordingly. According to the results obtained structure and issues of the enterprises were identified and recommendations were presented. Thus, it is emphasized that sector delegations and government officials are needed to cooperate to find concrete solutions to the issues of the sector. It is also recommended that sustainable technological investments with the help of government support will help modernizing the sector. Hence, it is foreseen also that these recommendations will lead to increase product quality, to achieve more economical production and increase success rate under heavy competition.

 

  1. GİRİŞ

 

İnsanlık tarihinin başlangıcından beri ağaç malzeme, farklı ihtiyaçlar için kullanılmış ve günümüzde imalat teknolojisinin önemli bir hammaddesi olmuştur. Ağaç malzeme, estetik yapısı ve işlenebilme özellikleri nedeniyle yaklaşık 10.000 civarında kullanım yerine sahiptir (Bozkurt ve Erdin, 1997). Bu gelişme, ahşap malzemelerin işlenmesi için makine ihtiyacını ortaya çıkarmış ve böylece AİM endüstrisi önem kazanmıştır.

 

Ahşap işleme makineleri, ormandan alınan hammaddelerin çeşitli tekniklerle işlenip endüstriyel ürün haline getirilmesi ve daha sonra yarı mamul veya insan ihtiyaçlarını karşılayacak gereçler haline dönüştürülmesine kadar geçen süreçlerde kullanılan makineler ve teknolojik gereçler olarak tanımlanmaktadır.

 

AİM’nin sınıflandırılmasında TÜİK’den elde edilen veriler Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu (GTİP) ürünler bazında sınıflandırması kullanılmaktadır. Ticari sınıflamalara yönelik olarak harmonize sistem olan Gümrük Tarife İstatistik Pozisyon (GTİP) numaraları ülkemizde kullanılmaktadır. Ahşap işleme makineleri kapsamına giren GTİP ürünler bazında; 8465.91 Testere makineleri, 8465.92 Planya, freze veya keserek kalıplama makineleri, 8465.94 Bükme veya birleştirme makineleri, 8465.10 Çeşitli makine işlemlerini bu işlemler arasında alet değiştirmeden yapan makineler, 8465.95 Delik açma veya zıvanalama makineleri, 8465.93 Taşlama, zımparalama veya parlatma makineleri, 8465.96 Yarma, dilme veya soyarak yaprak halinde açma makineleri, 8466.92 Ağaç vb. işleyen makinelerin aksam ve parçaları, 8479.30 Pres makine ve cihazları, 8465.99 Diğer ahşap işleme makineleri, Mobilya Makineleri olarak GTİP numaralı 10 ana başlık altında gruplandırılmaktadır. Bu makine grupların hepsi çalışma içerisinde kısaca ahşap işleme makineleri olarak tanımlanmıştır (T.C. Resmi Gazete 2007).

 

Ahşabın işlenmesi, malzemede düzgün bir yüzey elde etmek amacıyla yüksek hızla çalışan makine ve gereçler ile işlem yapılması sürecidir. Ağaç malzemenin işlenmesi; genellikle planyalama, frezeleme, tornalama, lamba ve zıvana açma, delme, zımparalama gibi işlemleri kapsamaktadır (Kurtoğlu ve ark. 2001).

 

Türkiye AİM üretimi küçük atölye şeklinde başlamış olup daha sonra endüstrinin gelişmesiyle bilgisayar destekli makinelerin kullanımı 1990’lı yıllarda başlamıştır (Koç ve Koç, 2005). Ancak sektörün büyük çoğunluğu halen küçük ölçekli işletmelerden oluşmakta olup geleneksel yöntemlerle faaliyetlerini sürdürmektedirler.

 

Ülkemiz AİM üretim sektörü bilgi birikimine sahiptir. Ancak bu alanda faaliyet gösteren işletmelerin birçoğunun KOBİ ölçeğinde olması nedeniyle teknolojik makineler üretebilecek sermaye eksikliği önemli bir sorun teşkil etmektedir. Hızlı gelişen teknolojiye ayak uydurmak ve güncel teknolojileri izlemek için zaman zaman yeni yatırımların yapılması gerekmektedir ancak yeterli sermaye temin edilememektedir. Gerek teknolojik yetersizlik, gerekse de bilgi ve kalifiye eleman eksikliği, standartlara uygun ve projeye dayalı üretim yapılmasını zorlaştırmaktadır (Anonim, 2010).

 

Ahşap işleme makineleri ve yan sanayisi sektörü bünyesinde faaliyet gösteren TOBB’a (Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği) kayıtlı yaklaşık 200 işletme ile 5 bin kişiye yakın istihdam sağlanmaktadır. Sanayi veritabanı’na göre bu istihdamın 250’si mühendis, 650’si idari personel, 350’si teknisyen ve 3500’ü işçi ve usta olarak görev yapmaktadır. Bu veriler dikkate alındığında sektör firmalarının ithal ürünlerle rekabet edebilecek teknolojik ürünler üretmesi için daha çok mühendis ve nitelikli eleman veya teknisyen istihdam etmesi gerektiği dikkat çekmektedir. Mühendis ve teknisyen çalıştıran işletmelerin ağırlıklı olarak İstanbul, Bursa, Ankara, Konya ve İzmir’de konuşlanmış olduğu görülmektedir (TOBB, 2015; AİMSAD, 2015). Ayrıca TOBB’a kayıtlı olmayan işletmeler olduğu bilinmektedir. Bu kaynaklarda eklendiğinde sektörde yaklaşık 10 bin kişiye istihdam sağlandığı tahmin edilmektedir.

 

Türkiye AİM dış ticaret verileri irdelendiğinde, yıllara göre değişmekle birlikte geçtiğimiz yıl ihracat 70 milyon $ (dünya ortalamasının % 1’i), ithalat ise 240 milyon $ (dünya ortalamasının % 2’si) olarak gerçekleşmiştir. İthalatın büyük çoğunluğu Almanya, İtalya ve Çin gibi gelişmiş ülkelerden oluşmaktayken ihracat ise Rusya ve Irak, Libya gibi gelişmekte olan ülkelerden oluşmaktadır. Son yıllarda sektör dış ticaret dengesi negatif yönde 170 milyon $

seviyelerinde olup, dış ticaret açığında kısmen bir düşüş görülmektedir. Sektörün hala kendi ihtiyacını karşılayacak duruma gelemediği görülmektedir. Türkiye AİM endüstrisindeki dış ticaretin sürekli açık vermesi ülke ekonomisini zor duruma sokmaktadır (ITC, 2016; TÜİK, 2016).

 

Ülkemiz AİM üretim kayıtları araştırıldığında ise, herhangi bir resmi kayıt bulunamamıştır. Sektör imalatçıları ile görüşüldüğünde ise çeşitli nedenlerden makine imalat kayıtlarını vermekten çekinmektedir. (URL, 2011). Alman ahşap işleme makineleri derneğinin kayıtlarına göre, dünyada 2013 yılı sektör üretim değerinin 10-12,5 milyar $ arası olduğu tahmin edilmektedir. Ülkemiz için ise tahmini üretim değeri 337 milyon $ (%3) olarak belirlenmiştir (VDMA, 2014; Yeşilkaya, 2014).

 

Mobilya makineleri sektörü ile ilgili geçmiş yıllarda çeşitli çalışmalar yapılmıştır. Burdurlu ve Baykan (1998) Ağaç ve mobilya endüstrisinde kullanılan makinelerin sınıflandırılması ve kullanımı ile ilgili çalışmalar yapmışlardır. Kurtoğlu ve ark. (2000) yaptıkları araştırmada, Türkiye ağaç malzeme işleme makineleri sanayinin yapısal durumu, gelişim olanakları, gelişimini sınırlayan problemler ve varsa darboğaz noktalarını tespit ederek çözümüne yönelik öneriler geliştirilmesini amaçlamışlardır. Kurtoğlu ve ark. (2001) yaptıkları araştırmada, Türkiye ahşap işleme makineleri sanayisi teknolojik yapısı, gelişim olanakları, pazarlama yapısı ve pazar koşulları ortaya konulmuş ve gelişimi sınırlayan problemler belirlenerek çözümüne yönelik öneriler geliştirilmiştir. Tunçel ve Burdurlu (2002) yaptıkları çalışmada, Mobilya endüstrisi işletmelerinde bilgisayar teknolojilerinin yönetim organizasyonda yaptığı değişimlerin etkisi ekonomiklik analizlerine dayanarak belirlenmiştir. Akyüz ve ark. (2013) yaptığı çalışmada, Türkiye’de orman ürünleri sanayi alanında faaliyet gösteren işletmelerin ileri imalat teknolojilerinin kullanım düzeylerinin belirlenmesi amaçlanmıştır.

 

Bu çalışmada, Türkiye’de AİM üreten işletmelerin yapısal durumu ve üretim olanakları ile birlikte karşılaşılan sorunlar araştırılarak çözüm önerileri sunulmuştur.

 

  1. MATERYAL VE YÖNTEM

 

Araştırmaya dahil edilecek işletmelerin belirlenmesinde çalışma konusuyla ilgili çeşitli üniversitelerde yapılmış tezler, makaleler, AİM üreticilerinin yoğunlaştığı illerdeki çeşitli sanayi odaları kayıtları, sanayi kuruşları, TSO, TÜİK kayıtlarından, çeşitli kurumların web sitelerinden ve ayrıca konuyla ilgili çeşitli yayın kataloglarından, AİM satış şubeleri ve aracı kurumları, sektörle ilgili yapılan fuar kataloglarından yararlanılarak araştırma kapsamında 146 işletme tespit edilmiş ve veriler elde edilmiştir.

 

Buna göre uygulanacak anket sayısı; eşitlik 2.1 kullanılarak belirlenmiştir.

 

Böylece örnek büyüklüğü; eşitlik 2.2 yardımıyla hesaplanmıştır.

n = 1,962. 146. 50. 50 ≅ 57 (2.2)
146. 102 + 1,962 .50. 50

 

Belirlenen örnek büyüklüğü olan 57 işletmeye sistematik bir yapıda hazırlanan 38 sorudan oluşan anket formu yüz yüze görüşme metodu kullanılarak uygulanmış ve veri toplama işlemi gerçekleştirilmiştir. Anketlerin bir kısmı işletmelerin adreslerine gidilerek yapılmış bir kısmı ise 2013 yılı ağaç işleme makineleri fuarında katılımcı işletmeler ile gerçekleştirilmiştir. Anket sonucundan elde edilen veriler tablo ve grafik olarak düzenlenmiş, konuya ilişkin analizler yapılmıştır.

 

 

  1. BULGULAR

 

3.1 İşletmelere İlişkin Bilgiler

 

Çalışma alanını oluşturan işletmelerin kuruluş yılları incelendiğinde, ülkemizde sanayileşmenin başladığı 1940’lı yıllarda AİM işletmelerinin de faaliyetlerine başladığı görülmektedir. Tablo 1 incelendiğinde, ülkemizde 2001-2013 yılları arasında AİM sanayisi alanında 17 yeni işletme faaliyete başlamıştır. Bu 17 yeni işletme bilgi formu düzenlenen toplam işletme sayısı içerisinde yaklaşık %29,82’lik bir orana karşılık gelmektedir. Bunu takiben %17,54’ü 1991-2000 yılları arası, %15,79’u 1971-1980 yılları arası, %14,04’ü 1961-1970 yılları arası, %12,28’i 1981-1990 yılları arası ve %10,53’ünün de 1940-1960 yılları arasında faaliyetlerine başladığı tespit edilmiştir.

 

Tablo 1. Çalışma alanını oluşturan işletmelerin kuruluş yılları.

Kuruluş 1940-1960 1961-1970 1971-1980 1981-1990 1991-2000 2001-2013 Toplam
Yılları
İşletme Sayısı 6 8 9 7 10 17 57
Yüzde (%) 10,53 14,04 15,79 12,28 17,54 29,82 100

 

 

Türkiye’de AİM üretim sektörünün, orman ürünlerinin ve mobilya endüstrisinin yoğunluk gösterdiği bölgelerde daha çok toplandığı görülmektedir. Sektörde önemli AİM üretim bölgelerinin Ankara, Bursa ve İstanbul olarak sıralandığı tespit edilmiştir. Tablo 2’ye bakıldığında 11 işletme %19,30 oranında Ankara, 11 işletme %19,30 oranında Bursa, bunları takiben 10 işletme %17,54 oranında İstanbul, 9 işletme %15,79 oranında Kayseri, 8 işletme %14,04 oranında İzmir ve 8 işletme %14,04 oranında diğer illerde yer almaktadır.

 

Tablo 2. Çalışma alanını oluşturan işletmelerin illere göre yüzdesel dağılımı.

İller Ankara Bursa İstanbul Kayseri İzmir Diğer * Toplam
İşletme Sayısı 11 11 10 9 8 8 57
Yüzde (%) 19,30 19,30 17,54 15,79 14,04 14,04 100

 

*Diğer: Adana, Denizli, Sakarya, Hatay, Konya, Aydın, Düzce

 

İşletmelerin hukuki yapılarına ilişkin bulgular Tablo 3’de görülmektedir. İşletmelerin %66,67’si limited şirket, %17,54’ü anonim şirket, %10,53’ü ferdi mülkiyet ve %5,26’sı adi ortaklık şeklindedir. İşletmeler genel olarak aile şirketi veya şahıs şirketi olarak kurulmuş olup, üretim ve kapasitelerini artırdıkça limited veya anonim şirket statüsüne geçerek üretimlerini devam ettirmektedirler.

Related Posts

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir